Archif Menywod Cymru / Women's Archive of Wales : Sioeau ar Daith

Sioeau ar Daith wedi’u trefnu (Ebrill 2008)

Dyddiad	Tref	Lleoliad	Amseriad
16 Mai 2008	Casnewydd	Amgueddfa Casnewydd	11am – 2pm
28 Mehefin 2008	Caernarfon	Archifdy Caernarfon	11am-3pm
24 Gorffennaf 2008	Blaenafon	Neuadd y Gweithwyr	3pm – 7pm
13 Medi 2008	Hwlffordd	Llyfrgell Gyhoeddus	I’w gadarnhau
11 Hydref	Aberystwyth (gan gynnwys ein Cyfarfod Blynyddol, a’n Cynhadledd Flynyddol (12.10 )	Canolfan y Morlan	2pm – 5pm
1 Tachwedd 2008	Llandrindod	Amgueddfa Sir Faesyfed Llandrindod	10.30am – 1pm
29 Tachwedd 2008	Caerfyrddin	Neuadd Sant Pedr	I’w gadarnhau
Ionawr, 2009	Sir Fflint	I’w gadarnhau
28 Chwefror 2009	Pontypridd	Amgueddfa Pontypridd	11am – 2pm
28 Mawrth 2009	Wrecsam	Amgueddfa ac Archifdy	12pm – 3.30pm
25 Ebrill 2009	Llangefni	Oriel Ynys Môn	I’w gadarnhau
Mai/Mehefin 2009	Merthyr Tudful	Amgueddfa Castell Cyfarthfa	I’w gadarnhau

Sioe ar Daith Trefynwy – ar y cyd â Gŵyl Menywod Mynwy - 6 Mawrth 2008 yn y Priordy, Trefynwy. Agoriad swyddogol gan yr Athro Deirdre Beddow am 10.00am. Sioe ar agor tan 1.00pm.
Sioe ar Daith Dolgellau – 18 Mawrth, 2008 yn Nhŷ Siamas. Agoriad swyddogol gan Catrin Stevens am 3.00pm. Sioe ar agor tan 6.00pm.
Sioe ar Daith Abertawe yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau ar 19 Ebrill, 2008. Ar agor rhwng 12.00 a 4.00pm.
Sioe ar Daith Casnewydd, Amgueddfa Casnewydd, 16 Mai, 11am a 2pm
Sioe ar Daith Caernafon, Archifdy Caernarfon, 28 Mehefin

Beth ydy Sioe ar Daith am hanes menywod Cymru?

Bydd y Sioeau ar Daith yn dilyn patrwm poblogaidd yr Antiques Roadshow, gyda gwahoddiad i’r cyhoedd ddod deunydd draw sy’n dweud hanes bywydau menywod yng Nghymru. Heblaw am gael cyfle i drafod gwerth hanesyddol y deunydd yn bersonol gydag arbenigwr (yn hytrach na’i werth ariannol), bydd sgyrsiau ac arddangosfeydd ymhob Sioe, a hefyd gyngor ar sut i warchod gwahanol deunydd ar gyfer cenedlaethau’r dyfodol.

Pa fath o ddeunydd yr hoffem ei weld? Yn y Sioeau peilot gafodd eu cynnal gennym (gweler y dudalen ‘Events’ ar y wefan) cawsom ein synnu fod cymaint o ymwelwyr wedi dod tecstiliau i’w dangos. Byddem yn arbennig o falch o weld lluniau, casgliadau o luniau, llyfrau lloffion, dyddiaduron personol, llythyrau, cofnodion mudiadau a chofnodion eraill – eitemau o hanes personol, teuluol neu gymunedol am fenywod. Dyma’r math o ddeunyddiau mae’r Archif, yn ystod y degawd diwethaf, wedi llwyddo i’w canfod, gan hefyd ddiogelu llawer ohonynt ar gyfer y dyfodol mewn archifdai ac yn Llyfrgell Genedlaethol Cymru.

Beth am helpu?

Rydyn ni’n gobeithio y bydd ein aelodau drwy Gymru yn cymryd rhan yn nhrefniadau’r Sioeau ar Daith. Cadwch lygad ar y wefan i gael dyddiad a lleoliad y gwahanol Sioeau, ac os medrwch chi helpu mewn unrhyw ffordd, dewch i gysylltiad ȃ ni.

Sioeau ar Daith: Hanes Menywod Cymru
Tŷ’r Arfordir
50, Heol y Gorfforaeth
Casllwchwr
Abertawe
SA4 6SD

Sioeau ar Daith yn llwyddo

Dyma ni gyda 5 Sioe ar Daith y tu ôl inni, a dwsin arall ar y gweill, ac a barnu o’r ymateb hyd yn hyn, byddwn yn cadw’n go brysur. Cafodd y Lansiad, a’r Sioe gyntaf, eu cynnal yn y Senedd ar 29 Ionawr, 2008 gydag agoriad swyddogol gan Jane Hutt AC. Roedd hi mor llawn yno fel mod i wedi methu cyfrif pawb, ond rwy’n credu fod tua 120 o bobl wedi mynychu – gan gynnwys mam Jeff Cuthbert AC. Daeth hi â phapurau a lluniau o’i chyfnod yn y Blaid Lafur Annibynnol, a chryn dipyn o luniau o fenywod y gweithio yn y ceginau cawl.

Derbyniwyd llawer o bethau i’w hadneuo hefyd, a chafodd pawb ohonom amser blinedig ond cynhyrfus iawn. Roedd digon o sylw yn y wasg yn dilyn y Lansiad, oedd yn fantais fawr i’r Archif.

Llanelli oedd cyrchfan y Sioe nesaf, ar 29 Chwefror, ac unwaith eto, tyrrodd y cyhoedd yno – 130 o ymwelwyr, gan gynnwys 50 o blant ysgol. Daeth nifer o eitemau arbennig iawn i’r golwg, gan gynnwys lluniau, llythyrau a set gyfan o ddillad nyrs o’r Rhyfel Byd Cyntaf – eiddo Gertrude Rosewarne o Lyn Ebwy.

Daeth ei theulu yr holl ffordd o Tregroes yng Ngheredigion er mwyn dod â’r cyfan i’w ddangos inni. Gallwch ddychmygu’r cynnwrf o sylweddoli fod y trysorau yma’n mynd i gael eu hadneuo yn enw’r Archif. Un o’m hoff eitemau oedd lluniau a medalau f’arwres ddiweddaraf, Marjorie Edmunds o Lanelli, oedd yn un o aelodau cyntaf o lu’r WAAF i gael ei hyfforddi’r beiriannydd awyrennau; soniodd yn fanwl am ei dyletswyddau’n paratoi’r awyrennau ar gyfer y peilotiaid o Awstralia. Byddai’n cynhesu’r injian drwy redeg yr awyren ar hyd y llain lanio! Mae Marjorie yn nodweddiadol iawn o’r math o wraig y gallem yn hawdd golli ei hanes yn llwyr petai’r Sioeau ar Daith ddim yn cael eu cynnal a’u hybu ymhob rhan o Gymru.

Nesaf, roeddem ar y ffordd i Briordy Mynwy ar gyfer y 6 Mawrth. Er fod y Sioe hon ychydig yn llai, roedd yr un mor lwyddiannus gydag oddeutu 25 o ymwelwyr, a 25 arall yn y Priordy. Cafodd y Sioe ei hagor gan Anna Tribe, un o hen, hen wyresau yr Arglwydd Nelson ac Emma Hamilton. Seren y Sioe y tro yma oedd casgliad o eitemau personol gan chwaer fabwysiedig Ivor Novello, Marie, sydd wedi cael ychydig iawn o sylw, ond a oedd a oedd yn bianydd amlwg oedd wedi gwneud nifer o recordiadau ei hunan.

Mae’r casgliad o’i phethau yn hynod ddiddorol, gan gynnwys ei dillad llwyfan, lluniau, rhaglenni cyngherddau, cardiau post a llythyrau, a hyd yn oed lun wedi’i lofnodi gan Enrico Caruso.
Dyma ni wedyn yn troi trwynau’n ceir tuag at Eryri, gan deithio i’r Sioe ar Daith gyntaf yng Ngogledd Cymru, gafodd ei chynnal yn Nhŷ Siamas, Dolgellau ar 18 Mawrth. Unwaith yn rhagor, daeth nifer dda o ymwelwyr (dros 40) ag eitemau diddorol iawn inni eu gweld a’u trafod. Ymysg fy ffefrynnau i mae’r lluniau ddangoswyd gan Elen Thomas am ei hymweliadu â Chomin Greenham. Mae’r lluniau yma’n gartrefol iawn eu naws, sy’n dangos ochr wahanol i’r arfer o hanes Greenham. Cawsom hefyd gyfle i archwilio cyfres ddadlennol iawn o luniau ac adroddiadau o Ysgol Dr Williams, Dolgellau, sef ysgol breswyl yn y dref oedd hefyd yn cymryd disgyblion dyddiol. Cawsom recordio ddisgrifiad byw a pherthnasol iawn o sut brofiad oedd mynychu ysgol fel hon ar ysgoloriaeth, o safbwynt dosbarth cymdeithasol. Cawsom gopi o’r rhestr hir a manwl o ddillad yr oedd yn rhaid eu prynu o siop benodol yn Llundain, sef Messers. Daniel Neal and Sons Ltd o Kensington. Eglurodd un o’n hymwelwyr fod ei mam wedi mynnu fod yr ysgol yn cyfeirio adroddiadau a llythyrau at y ddau riant, er nad oedd ei gŵr bellach y fyw, fel arwydd o barch!
Cafwyd hefyd gyfres o hysbysebion o’r misoedd yn dilyn terfyn yr Ail Ryfel Byd, ac mae’n amlwg o’r rheiny fod ceisio gwella’ch hunan o fân afiechydon yn dueddiad cyffredin cyn sefydlu’r Gwasanaeth Iechyd Gwladol, a bod nerfau merched yn cael y bai am sawl cyflwr, fel y gwelwch yma:

Un eitem erchyll ddaeth i’r amlwg oedd bil deintyddol oedd yn dangos fod ffermwr wedi talu i’r deintydd dynnu dannedd ei wraig newydd i gyd, fel na fyddai’n rhaid iddo dalu am unrhyw gynnal a chadw pellach! Glywodd rhywun am rywbeth tebyg o’r blaen?

Cynhaliwyd y ddiwethaf o’r gyfres yn ôl yn Ne Cymru – yn Amgueddfa Genedlaethol y Glannau yn Abertawe. Cafwyd cerddoriaeth i gynhesu’r gynulleidfa ar ddechrau’r Sioe yma gan Jen Wilson a ‘Women in Jazz’, wnaeth i’n traed ni i gyd ddechrau tapio. Roedd y Sioe yma wedi’i threfnu’n benodol i gyd-fynd â chyflwyno’r ddoli gwrth-bleidlais i ferched (Anti-Suffrage Doll ) gafodd ei harddangos yn ystod y Sioe, diolch i waith diflino Paulette Pelosi o’r Archif. Roedd y Sioe hon eto’n wahanol iawn ei naws; ymwelodd 514 o bobl â’r Amgueddfa yn ystod y dydd, a daeth oddeutu deugain ohonynt yn benodol i’n gweld ni. Unwaith eto, daeth eitemau gwych eu safon i’r fei. Daeth un person â Chofrestr Bydwragedd a’u hoffer,

eitemau o’r ymgyrch dros heddwch, a phâr o drowsus a wisgid gan Fyddin y Tir. Hefyd, cafwyd golwg ar y fodrwy oedd yn perthyn i fam Rhodri Morgan – wedi’i haddurno â charreg wedi’i gwneud o boer neidr, yn ôl y sôn.

Dywedodd ei mab arall, yr Athro Prys Morgan, wrth Deirdre fod gwrachod gwyn yn y teulu, a bod y fodrwy wedi dod i lawr drwy’r oesoedd fel rhan o chwedl deuluol! Rhyfeddol!
Mae’n amlwg felly fod y Sioeau ar Daith yn llwyddiant mawr, a wyddoch chi beth?
GALLWCH CHI GYMRYD RHAN YN UN OHONYN’ NHW
Edrychwch ar y wefan i weld pryd mae Sioe ar Daith yn dod i’ch ardal chi, ac yna ffoniwch fi yn y swyddfa, 01792 229221, neu ebostiwch sue.hamill@womensarchivewales.org a gadewch imi wybod fel gennych ddiddordeb.
Er mai tîm y Sioeau sy’n cynnal pob Sioe ar Daith, ni fyddent yn gymaint o lwyddiant heb ewyllys da a chymorth unigolion a’r pwyllgor. Rydyn ni’n hynod ddiolchgar i bob Archifdy, Llyfrgell, Amgueddfa a sefydliad arall sydd wedi’n cefnogi, a hefyd i’r Athro Angela John lenwodd fwlch yn Llanelli, ac i unigolion eraill sydd wedi rhoi o’u hamser mewn ardaloedd eraill. Mae Sioe ar Daith yn ddigwyddiad difyr a chynhyrfus, ac os oes gennych chi ddiddordeb mewn hanes menywod, mae angen ichi fod yno! Yn dilyn Sioe Abertawe, anfonodd Steph Mastoris, Pennaeth Amgueddfa Genedlaethol y Glannau, ebost ataf yn dweud: “ Thanks for bringing such an exciting and interesting event to the Museum , can we do one every year ? There was a real buzz about the building” . Dyna’n union fy nheimlad innau .....................dewch yn eich blaen, ymunwch yn yr hwyl!
Sue Hamill 24.04.08