jump to content

Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Sir Conwy 2019

Dyddiad Digwyddiad: 9 Awst

Eisteddfod Genedlaethol Cymru, Sir Conwy 2019

 

Dewch i glywed Wil Aaron yn olrhain hanes rhyfeddol y wraig arloesol hon.  Bydd cyfle i drafod a chefnogi cofeb iddi yn Llandudno hefyd.

Pabell y Cymdeithasau 1, dydd Gwener 9 Awst am 1 o’r gloch. Trefnir cyfieithu ar y pryd.

Adroddiad isod.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Archif Menywod Cymru yn Eisteddfod Genedlaethol Sir Conwy

Cynhaliwyd ein sesiwn flynyddol yn yr Eisteddfod Genedlaethol eleni ym Mhabell y Cymdeithasau  ar ddydd Gwener 9fed Awst.  Daeth cynulleidfa ardderchog o dros 80 ynghyd i glywed Wil Aaron, y golygydd a’r cynhyrchydd teledu, yn trafod bywyd a gyrfa liwgar Martha Hughes Cannon (1857-1932) o Landudno. Eglurodd ei chefndir teuluol a’r modd y penderfynodd y teulu ymfudo i America i ymuno â’r Mormoniaid yn ardal Dinas y Llyn Halen yn Utah. Gwelwyd lluniau dramatig o’r daith o’r i’r gorllewin ac olrheiniwyd bywyd cynnar a’r addysg a gafodd Martha. Penderfynodd gymhwyso’n feddyg ond drwodd a thro tarfwyd ar ei gyrfa gan ei Mormoniaeth a’i chariad at Arthur M Cannon, Mormon blaenllaw. Daeth yn bedwaredd wraig iddo, a hynny mewn cyfnod pan oedd amlwreiciaeth yn gynyddol annerbyniol yn yr Unol Daleithiau. Ffodd i Ewrop rhag gorfod tystiolaethu yn erbyn ei gŵr y6n y llys.  

Wedi dychwelyd bu’n weithgar fel meddyg yn hyrwyddo iechyd cyhoeddus ac iechyd menywod ac yn ymgyrchu dros hawliau menywod. Bu’n allweddol yn sicrhau bod hawl menywod i bleidleisio yn ganolog yng nghyfansoddiad Utah ac etholwyd hi yn seneddwraig y dalaith hon yn 1896 – y fenyw gyntaf i’w hethol yn seneddwraig yn UDA. Yn wir cafodd ei henw ei gynnig ar gyfer Senedd Washington hefyd.

Betty Williams, cyn-Aelod Seneddol benywaidd cyntaf (ac olaf) Conwy a Llywydd ymgyrch ‘Carreg Martha’ fu’n trafod yr ymgais i godi cofeb i goffáu Martha yn Llandudno, a hynny yn haf 2020 pan fydd cerflun ohoni’n cael ei ddadorchuddio yn Washington ei hun, i gyd-fynd â’r cofebion iddi yn Ninas y Llyn Halen yn Utah. Eglurodd bod y cynlluniau i gyd ar y gweill ond na chafwyd llwyddiant gyda chais Loteri. Mae’n fwriad ail-ymgeisio. Os na fydd hynny’n llwyddiannus byddwn yn dechrau ymgyrch godi arian i sicrhau y caiff Carreg Martha ei dadorchuddio yn ystod mis Awst 2020.

Diolch yn fawr i Wil a Betty am sesiwn hynod ddiddorol.